Innowacje społeczne w architekturze wg dr inż. arch. Agnieszki Labus

W dzisiejszym artykule spojrzymy na innowacje społeczne pod kątem architektury. Pomoże nam przy tym dr inż. arch. Agnieszka Labus prezes zarządu Fundacji Laboratorium Architektury (LAB 60+)., która to odpowiedziała nam na poniższe pytania. Serdecznie zapraszamy do lektury.

Fot. Agnieszka Labus

dr inż. arch. Agnieszka Labus

Architektka i urbanistka, adiunkt w Katedrze Urbanistyki i Planowania Przestrzennego na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Inicjatorka i prezes Fundacji Laboratorium Architektury 60+ (LAB 60+), pierwszego w Polsce laboratorium zajmującego się innowacyjnym projektowaniem w kontekście potrzeb starzejącego się społeczeństwa (www.lab60plus.pl).

Jako pierwsza w Polsce podjęła dyskurs naukowy dotyczący koncepcji odnowy miast europejskich w XXI wieku jako miejsca przyjaznego ludziom starszym, co posłużyło do opracowania zagadnień przestrzennych w pierwszym w Polsce dokumencie strategicznym dla regionu małopolskiego.

Autorka wielu opracowań naukowych i współautorka ekspertyz m.in. na temat budownictwa senioralnego, miksu społecznego, w tym cohousingu senioralnego, a także projektowania uniwersalnego. Koordynatorka prac związanych z opracowaniem programu wdrożenia i zasiedlenia pierwszego w Polsce Domu Wielopokoleniowego w Łodzi, a także opracowania zagadnień społeczno-przestrzennych masterplanu dla Warszawskiej Dzielnicy Społecznej.

Absolwentka największego rządowego programu wspierania innowacyjności w nauce TOP 500 Innovators. Odbyła liczne zagraniczne staże naukowe i szkoleniowe na najlepszych uniwersytetach na świecie m.in. University of California, Berkeley w Stanach Zjednoczonych, University of Westminster  i University of Edinburgh w Wielkiej Brytanii i Polytechnic University of Madrid w Hiszpanii.

Laureatka licznych nagród naukowych, w tym: Nagrody Naukowej „Polityki”, Stypendium dla wybitnych młodych naukowców MNiSW, Stypendium „START” FNP, laureatka Nagrody „O 2018” przyznawanej przez Polski Portal Kultury O.pl za powołanie do życia Fundacji Laboratorium Architektury 60+.

Czym dla Pani są innowacje społeczne?

Innowacje społeczne to dla mnie po prostu coś nowego i użytecznego społecznie. Innowacje rodzą się najczęściej na styku różnych wyzwań, problemów, dyscyplin, można rzec, że najczęściej w projektach interdyscyplinarnych, łączących nie tylko różne zagadnienia społeczne, ekonomiczne, przestrzenne, prawne czy organizacyjno-logistyczne, ale także łączących specjalistów różnych dziedzin, włączając także przyszłych użytkowników, tych innowacji.

Fundacja, której lideruję Laboratorium Architektury 60+ (LAB 60+) została powołana właśnie po to żeby tworzyć innowacje społeczne w obszarze projektowania wobec potrzeb starzejącego się społeczeństwa, które stanowi jedno z ważniejszych wyzwań przed jakim stoimy w XXI wieku.
W LAB 60+ staramy się wykraczać poza standardowe myślenie o starości i tego jak przestrzenie w związku z tym, że się starzejemy, powinny być projektowane. Już sama definicja starości w nurcie koncepcji ‘new aging’, którą promujemy mówi, że starość to nie jest coś co nam się przydarza, ale długotrwały proces, który zaczyna się już po 40-tce, taki sposób myślenia o starości sprawia, że inaczej patrzymy także na projektowanie otoczenia i budynków. Stary model podejścia do projektowania np. miejsc zamieszkania dla osób starszych, zakładał projektowanie domów starców, zazwyczaj na przedmieściach w pobliżu natury, z kolei nowy model mówi o zachowaniu niezależności i możliwości pozostania w miejscu zamieszkania jak najdłużej, z możliwością wykorzystania nowoczesnych technologii np. teleopieki, czy np. programów dobudowy wind do budynków, ale proponuje także nowoprojektowane obiekty lub adaptację istniejących pod innowacyjne formy zamieszkania jak cohousing seniorlany czy wielopokoleniowy, domy wielogeneracyjne, lokalizowane zazwyczaj w ścisłym centrum miast z dostępem do usług, opieki medycznej i społecznej, zaprojektowane w nowoczesny sposób, podkreślając wręcz spektakularność architektury senioralnej.

Eksperci LAB 60+ współpracując z wieloma uczelniami, głównie Politechniką Śląską i innymi jednostkami naukowo-badawczymi w Polsce i na świecie prowadzą badania naukowe, które później dzięki działaniom LAB 60+ weryfikujemy i staramy się wdrażać, przykładem może być udział LAB 60+ w projekcie na zlecenie Urzędu Miasta Łodzi pt. „Świadczenie usług doradztwa eksperckiego w zakresie opracowania programu zasiedlenia i funkcjonowania Domu Wielopokoleniowego” w 2018 roku.

Fot. Laboratorium Architektury 60+

Jaki zna Pani przykład innowacji społecznej, wdrożonej w życie, który zrobił na Pani największe wrażenie?

No właśnie kontynuując poprzednie pytanie, może nie chodzi tu o moje największe wrażenie, ale na pewno o znajomość projektu, poświęconego czasu i wysiłku związanego z jego koordynacją, zaangażowaniem wielu znakomitych ekspertów, od strony przestrzennej, społecznej i prawnej, którzy pracowali nad wdrożeniem pierwszego w Polsce Domu Wielopokoleniowego. To był nie tylko duży wkład merytoryczny i wyjście poza standardowe myślenie o tym czym właśnie jest Dom Wielopokoleniowy, a czym powinien być w XXI wieku? Myślę, że w samym sposobie podejścia i definiowania projektu już zaczynała rodzić się innowacja.

Taki dom zdefiniowaliśmy w nurcie programu rządowego dla Dolnej Saksonii w Niemczech, w ramach którego powstało ponad 450 takich domów w różnych landach, w odpowiedzi na współczesne trendy tj.: zanik tradycyjnych domów wielopokoleniowych, domy starców, lub jest ich niewystarczająca liczba, a jeśli są to, kojarzone są z „umieralniami”; wzrost liczby osób samotnych; feminizacja starości; wzrost aspiracji i wymagań życiowych osób starszych, którzy są bardzo zróżnicowaną grupą społeczną nie tylko ze względu na wiek (młodzi-starzy, starzy-starzy i nestorzy), ale ze względu na upodobania, czy styl życia.

Dom wielopokoleniowy jest miejscem pobytu lub/i zamieszkania trzech lub więcej generacji mieszkających w tym samym domu/społeczności, których członkami jest grupa osób, które nie są ze sobą spokrewnione, to trochę tak, że w domu wielopokoleniowym na miarę XXI wieku zamieszkują dziadkowie, którzy np. opiekują się przyszywanymi wnukami. To także miejsce spotkań, pomocy i wsparcia dla lokalnych społeczności.

Zadaniem, które stanęło przed LAB 60+ w 2018 roku było opracowanie modelu określającego reguły zasiedlania nieruchomości przy ul. Wólczańskiej 168 w Łodzi (adaptacja dawnej XIX-wiecznej willi) oraz zasady funkcjonowania mieszkańców takiego Domu i ocena skuteczności stworzonego systemu w kontekście uzyskiwania efektu budowy więzi sąsiedzkich i mechanizmów współpracy.

Fot. Archiwum Fundacji LAB 60+

Lokatorami Domu są osoby starsze, wielodzietne rodziny, osoby z niepełnosprawnościami, głównie ruchowo, osoby samotne, osoby żyjące w związkach nieformalnych czy wychowankowie Domów Dziecka, którzy wchodzą w etap usamodzielnienia. Projekt Domu Wielopokoleniowego to program mieszkaniowy na obszarze rewitalizacji zapewniający tzw. miks społeczny.

W ramach projektu opracowaliśmy 7 raportów na temat:

  1. Przegląd zagranicznych praktyk dotyczących organizowania społeczności lokalnej, budowania kontaktów sąsiedzkich, miksu społecznego, cohousingu
  2. Analiza możliwości prawnych funkcjonowania Domu Wielopokoleniowego
  3. Analiza środowiska lokalnego i przegląd socjologiczny struktury mieszkańców Łodzi w kontekście rekomendowanych profili odbiorców Domu Wielopokoleniowego
  4. Propozycje kryteriów doboru najemców lokali, ramy prawne i organizacyjne oraz sposób zarządzania nieruchomością wraz z przykładowymi działaniami animacyjnymi wspierającymi realizację idei Domu Wielopokoleniowego
  5. Szczegółowe kryteria doboru najemców lokali, dokumentacja konkursowa, projekt umowy najmu lokalu i regulaminu mieszkańca Domu Wielopokoleniowego, propozycja powołania Rady Sąsiedzkiej oraz zestawienie dopuszczalnych prawem możliwości administrowania nieruchomością
  6. Koncepcja działań poprzedzających rekrutację mieszkańców Domu Wielopokoleniowego kierowanych do kandydatów zainteresowanych jego zasiedleniem
  7. Projekt naboru konkursowego na operatora działań integracyjno-animacyjnych prowadzonych w Domu Wielopokoleniowym oraz przykłady metod animacji społeczności sąsiedzkiej i użytkowania części wspólnych

W ramach projektu przeprowadzoliśmy także konsultacje społeczne na temat tego jak potencjalni mieszkańcy wyobrażają sobie Dom Wielopokoleniowy, warsztaty obejmowały 4 grupy: osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, osoby młode i rodziny z dziećmi.

Wyzwaniem architektonicznym w projekcie było dopasowanie profili mieszkańców do już istniejących 16 lokali mieszkalnych o zróżnicowanej powierzchni od 27 do 56m2. Mniej ustawne i węższe lokale zostały przeznaczone dla osób młodych lub osób z niepełnosprawnością ruchową np. poruszające się o kulach.

Wyzwaniem społecznym w projekcie było odpowiednie dobranie przyszłych najemców lokalu tak, aby ograniczyć konflikty i podkreślić potencjał mieszkańców domu, a także określić poziom pomocy sąsiedzkiej. Dom Wielopokoleniowy może stać się pewnym ‘stablizatorem’ dla okolicy, dzięki Miejscu Aktywności Lokalnej zlokalizowanym w parterze budynku i dostępnym także dla lokalnej społeczności jako miejsce różnych wydarzeń, animacji i aktywizacji, spędzania wolnego czasu, także wsparcia i pomocy np. dzieciom przy odrabianiu zajęć, itp.

Wyzwaniem prawnym było stworzenie modelu zarządzania i organizacji Domu Wielopokoleniowego, podsumowanie przedstawia poniższy schemat:

­­

Opracowanie: Fundacja LAB 60+

Dom Wielopokoleniowy funkcjonuje zgodnie z założonym planem, z mieszkańcami, których wspiera operator w postaci organizacji pozarządowej prowadzącej Miejsce Aktywności Lokalnej, otwarte także na lokalną społeczność. Aktualności z tego co dzieje się w Domu Wielopokoleniowym można znaleźć na FB: @klubsasiedzkiwolczanska168

Więcej:

http://centrumwiedzy.org/projekt-pilotazowy-ii/dzialania/dzialanie-2-dom-wielopokoleniowy/?fbclid=IwAR23_V-fMbMs2Rvh8nvp740BIjrOCbfW-EuaHQEeEkqqjN-a9Ou4xGd2oCY
https://lab60plus.pl/kategoria/merytoryczne/projekty/skale-dzialan/budynek-z-perspektywa-60/page/2/
https://lab60plus.pl/kategoria/merytoryczne/projekty/skale-dzialan/budynek-z-perspektywa-60/